گنبد سلطانیه :بزرگترین گنبد آجری جهان

نویسنده : پریسا ساعدی     نوشته شده در : 27 مرداد 1396     بازدید : 582

دریای شور‌انگیز چشمانت چه زیباست آن‌جا که باید دل به‌دریا زد همین‌جاست در من طلوع آبی آن چشم روشن یاد‌آور صبح ِ خیال‌انگیز دریاست گل کرده باغی از ستاره در نگاهت آن یک چراغانی که در چشم تو برپاست با نجوای شعری دل انگیز از شاعران بنام کشور مان حسین منزوی به شهر زنجان ،زادگاه این شاعر نامور ایرانی قدم میگذاریم ،شهر پهلوانان ودلاوران ،شهر ی با آداب ورسومی بی نظیر وزبان ولهجه ای گرم وگیرا ،شهر چاقوهای بی نظیرو بازارچه های قدیمی ،به زنجان خوش آمدید ،واینک میهمانتان میکنیم ،به اثری بی نظیر از تاریخ با اصالت کشورمان ،به گنبد سلطانیه ،با تاجی پر نگین از تزئینات معماری ،که فقط در این مرز وبوم یافت میشود ،همراه مان باشید تا در کوچه باغ تاریخ کهن ایران اتراق کنیم ونظاره گر یکی دیگر از برگهای پر افتخار گذشته کشور عزیزمان باشیم ،به بزرگترین گنبد آجری جهان خوش آمدید

در کنار جاده های ارتباطی ،ابهر به زنجان یکی دیگر از آثار تاریخی ایران سر از زمین برآورده ،گنبدی بی نظیر ودرعین حال بزرگترین گنبد آجری جهان ،آری یک بار دیگر نام ایران در فهرست اولین ها قرار میگیرد واین برگ زرین یک بار دیگر باعث افتخار ومباهات هر ایرانی میشود که تاریخ وفرهنگ برایش اهمیت به سزایی دارد،شهر سلطانیه، در زمانهای گذشته، پایتخت و محل اسکان شهریاران  ایران بوده و امروزه نیزشهرتش به علت وجود آرامگاه سلطان محمد خدابنده در این محل است.گنبد مشهور سلطانیه از دور به رنگ آبی نیلگون در دامن دشت عظیم وهموارسلطانیه دیده می‌شود، گنبدی عظیم وبی همتا  كه از بی‌نظیرترین گنبدهای دو پوشش زیبا در جهان به شمارمی‌آید.

در بسیاری از کتب تاریخی و سفرنامه‌های بنام در ادبیات کهن، به عظمت این بنای باشکوه پرداخته اند و بسیاری از مستشرقین و باستان‌شناسان غربی نیز بت توصیف این محل سعی داشته اند تا اهمیت این بنا را مورد توجه قرار دهند. قسمت اصلی این بنا وساختمان آن ازآجر ساخته شده و گنبد این اثر تاریخی با روكشی ازكاشی‌های فیروزه‌ای و لاجوردی تزئین شده است و به روش معرق‌كاری زیباییهای این مکان به نمایش گذاشته شده است ،چنانکه به نظر میرسد چادری فیروزه‌ای رنگ را بر سر گنبد انداخته اند

در قسمت جنوبی این گنبد، آثار بنای مسجدی دیده می‌شود كه محراب آن با  حاشیه گچبری زینت یافته است. با کمی دقت در این بنای باشکوه، به نظر می‌رسد كه علاوه بر محل آرامگاه اصلی كه شامل بنای مركزی گنبد است و به نام تربت خانه معروف می باشد، در داخل گنبد سلطانیه آرامگاه ملاحسن کاشی نیز دیده می شود. مولانا حسن بن محمود کاشانی آملی معروف به «حسن کاشی» عارف و شاعر دربار سلطان محمدخدابنده  بوده است، درباره این که بنا در چه دوره‌ای احداث شده اختلاف نظر وجود دارد، برخی آن را مربوط به دوران اولجایتو و عده ای دیگر آن را مربوط به دوران شاه طهماسب صفوی میدانند،اما به نظدر میرسد گمان اولی به حقیقت نزدیکتر است

 گنبد آرامگاه اولجایتو، با ارتفاع ۵۰/۴۸ متر و قطر دهانه ۴۰/۲۴ متر، بزرگ‌ترین گنبد تاریخی در

ایران و بزرگترین گنبد آجری در جهان نامیده شده است ،در حقیقت باید گفت

این گنبد نخستین گنبد دو جداره در جهان است که نمی‌توان نمونه‌ای قدیمی‌تر از آن در جهان یافت. ضخامت گنبد ۱۶۰ سانتی‌متر و فضای خالی بین دو پوسته ۶۰ سانتی‌متر است. سیستم دو جداره بودن گنبد در ارتباط با مسایل ایستایی قابل تامل است.در قسمتهای بعدی بیشتر دراین باره خواهیم گفت.  اگر چه سن پائولوزی شباهتهایی  را ازگنبد کلیسای سانتاماریا دلفیوره ی فلورانس را به این مکان نسبت داده ولی اینجا مجالی است برای بیان این مطلب که این بنای زیبای آجری با گنبد آن هیچ  شباهتی باسایر گنبدهای جهان ندارد و از بنیان وساختار گنبد سلطانیه ویژگی خاص منحصر بفرد وبی نظیری دارد

در زیر آسمان آبی ایران ودر شهر کهن زنجان رد پای از معماری غنی وبا اعتبار ایران را میابیم ،نگینی فیروزه ای بر پیشانی استان زنجان ، گنبد سلطانیه،با تاریخچه ای بی بدیل واستقامتی در خور ستایش ،مقابل  ناسازگاریهای طبیعت وبعضاً گاه کم لطفی برخی مردم در حفظ ونگهداری آن ،این بنای بر ابهت از نظر ارتفاع بعد از کلیسای سانتا ماریای ایتالیا و مسجد ایاصوفیه ترکیه به عنوان سومین گنبد تاریخی جهان محسوب میشود

ودر واقع عنوان بزرگ‌ترین گنبد تاریخی در ایران و بزرگترین گنبد آجری در جهان را نیز در شناسنامه خود دارد.

شهرت این  گنبد ،آنقدر زیاد وجهانی است ،که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.واین مطلب مایه مباهات ومدال افتخار دیگریست برای کشور باستانیمان ،ایران

-این محل، اولین نمونه گنبد دو پوسته در جهان نیز به شمار می رود.

خالی از لطف نیست که بدانید،معماری این مکان الهام بخش معماران اروپایی در ساخت کلیسای سانتاماریا در ایتالیا ( کلیسای جامع فلورانس ) و تاج محل در کشور  هند بوده است.

در باب شیوه معماری  این گنبد،همین بس که بدانید اینجا  با وزنی حدود ۱۶۰۰ تن ،وپیشینه  ۷۰۰ ساله در ساخت ، همچنان پابرجا ایستاده و تنها ۸ سانتی متر نشست داشته است.

 این بنای بی نظیر  به دست مغولان احداث شده است تا به عنوان آرامگاه ابدی هشتمین ایلخان مغول، سلطان محمد خدابنده یا الجایتو با معماری بی همتا جاودانه شود

خوب است در این فرصت نقبی به اعماق تاریخ بزنیم وبه بهانه چگونگی احداث این مکان دفتر گذشتگان را با عطر وبوی کهن ،بازدید کنیم ،در دوره ی حکومت ایلخانیان، شهر سلطانیه بعد از مراغه و تبریز سومین پایتخت این گروه به حساب می آمده، که در میان دشتی وسیع واقع شده بوده تا  از آن برای تفریح و شکار بهره بجویند. پس از مدتی چهارمین سلطان مغول، ارغون خان،امر کرد تا شهر سلطانیه را در آن محل بنا کنند،وآنها در آن شهر  اقامت کنند

سلطان محمد خدابنده نیز در زمان سلطنت خود دستور ساخت آرامگاهی برای خودش  را صادر کرد و این بنا را در طی سال های  ۷۰۳ تا ۷۱۳ هجری قمری بنا نمود. معماراین مکان ، سید علی شاه بوده و ۳۰۰۰ کارگرزیر نظر وی برای ساخت این بنا به کار گرفته شدند، البته وزیر سلطان وقت ، خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی، مسئول شد تا طراحی و نظارت این ساخت وساز را به عهده بگیرد

ایشان بعد  از مشرف شدن به زیارت حضرت علی (ع) و فرزندش امام حسین (ع) به دین شیعه پیوست و بر آن شد  تا قبر حضرت علی (ع) و امام حسین (ع) را به سلطانیه انتقال دهد و گنبد سلطانیه را به محلی زیارتی برای شیعیان تبدیل کند.  اما از آنجا که این تصمیم با احکام دین اسلام مغایرت داشت ودر نتیجه مخالفت علمای شیعه موفق به انجام چنین کاری نشد و  این مکان به آرامگاهی برای خودش تبدیل گردید.

. وی که در ابتدا به پیروی ادیان پدری خودش بود. شمنیسم یا شمن باوری نام یک رشته باورهای سنتی در برخی اقوام بدوی و مربوط به دوران پیش از تاریخ می باشد که در ابتدا در سراسر جهان پیروانی را داشته است.

این پادشاه بعد از مدتی به پیروی از مادر خود که مسیحی بود به آیین مسیحیت دایمان آورد و نام خود را به نیکلاس تغییر داد. والبته مدتی بعد تحت تاثیر علامه حلی و یکی از همسرانش و وزیرش شیخ فضل الله دین اسلام را انتخاب کرد

در زیر آسمان آبی ایران ودر شهر کهن زنجان رد پای از معماری غنی وبا اعتبار ایران را میابیم ،نگینی فیروزه ای بر پیشانی استان زنجان ، گنبد سلطانیه،با تاریخچه ای بی بدیل واستقامتی در خور ستایش ،مقابل  ناسازگاریهای طبیعت وبعضاً گاه کم لطفی برخی مردم در حفظ ونگهداری آن ،این بنای بر ابهت از نظر ارتفاع بعد از کلیسای سانتا ماریای ایتالیا و مسجد ایاصوفیه ترکیه به عنوان سومین گنبد تاریخی جهان محسوب میشود

ودر واقع عنوان بزرگ‌ترین گنبد تاریخی در ایران و بزرگترین گنبد آجری در جهان را نیز در شناسنامه خود دارد.

شهرت این  گنبد ،آنقدر زیاد وجهانی است ،که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.واین مطلب مایه مباهات ومدال افتخار دیگریست برای کشور باستانیمان ،ایران

-این محل، اولین نمونه گنبد دو پوسته در جهان نیز به شمار می رود.

خالی از لطف نیست که بدانید،معماری این مکان الهام بخش معماران اروپایی در ساخت کلیسای سانتاماریا در ایتالیا ( کلیسای جامع فلورانس ) و تاج محل در کشور  هند بوده است.

در باب شیوه معماری  این گنبد،همین بس که بدانید اینجا  با وزنی حدود ۱۶۰۰ تن ،وپیشینه  ۷۰۰ ساله در ساخت ، همچنان پابرجا ایستاده و تنها ۸ سانتی متر نشست داشته است.

 این بنای بی نظیر  به دست مغولان احداث شده است تا به عنوان آرامگاه ابدی هشتمین ایلخان مغول، سلطان محمد خدابنده یا الجایتو با معماری بی همتا جاودانه شود

خوب است در این فرصت نقبی به اعماق تاریخ بزنیم وبه بهانه چگونگی احداث این مکان دفتر گذشتگان را با عطر وبوی کهن ،بازدید کنیم ،در دوره ی حکومت ایلخانیان، شهر سلطانیه بعد از مراغه و تبریز سومین پایتخت این گروه به حساب می آمده، که در میان دشتی وسیع واقع شده بوده تا  از آن برای تفریح و شکار بهره بجویند. پس از مدتی چهارمین سلطان مغول، ارغون خان،امر کرد تا شهر سلطانیه را در آن محل بنا کنند،وآنها در آن شهر  اقامت کنند

سلطان محمد خدابنده نیز در زمان سلطنت خود دستور ساخت آرامگاهی برای خودش  را صادر کرد و این بنا را در طی سال های  ۷۰۳ تا ۷۱۳ هجری قمری بنا نمود. معماراین مکان ، سید علی شاه بوده و ۳۰۰۰ کارگرزیر نظر وی برای ساخت این بنا به کار گرفته شدند، البته وزیر سلطان وقت ، خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی، مسئول شد تا طراحی و نظارت این ساخت وساز را به عهده بگیرد

ایشان بعد  از مشرف شدن به زیارت حضرت علی (ع) و فرزندش امام حسین (ع) به دین شیعه پیوست و بر آن شد  تا قبر حضرت علی (ع) و امام حسین (ع) را به سلطانیه انتقال دهد و گنبد سلطانیه را به محلی زیارتی برای شیعیان تبدیل کند.  اما از آنجا که این تصمیم با احکام دین اسلام مغایرت داشت ودر نتیجه مخالفت علمای شیعه موفق به انجام چنین کاری نشد و  این مکان به آرامگاهی برای خودش تبدیل گردید.

 وی که در ابتدا به پیروی ادیان پدری خودش بود. شمنیسم یا شمن باوری نام یک رشته باورهای سنتی در برخی اقوام بدوی و مربوط به دوران پیش از تاریخ می باشد که در ابتدا در سراسر جهان پیروانی را داشته است.

این پادشاه بعد از مدتی به پیروی از مادر خود که مسیحی بود به آیین مسیحیت دایمان آورد و نام خود را به نیکلاس تغییر داد. والبته مدتی بعد تحت تاثیر علامه حلی و یکی از همسرانش و وزیرش شیخ فضل الله دین اسلام را انتخاب کرد و نام سلطان محمد خدابنده را برای خود انتخاب کرد. الجایتو در سن ۳۴ سالگی و ۲ سال بعد از اتمام کار ساخت گنبد بر اثر بیماری دار فانی را وداع گفت و قبا از مرگش وصیت نمود او را در سردابه گنبد سلطانیه به خاک بسپارند.این مکان ساختمانی سه طبقه می باشد که سبک معماری آن برگرفته از معماری سلجوقی است.  قسمت همکف و طبقه اول با فضاهای اطراف آن ارتباط پیدا میکند با گنبداصلی،و شکلی شبیه به مستطیل دارد و در طبقه دوم و سوم به صورت هشت ضلعی در می آید. طول هر یک از اضلاع این هشت ضلعی ۱۷ متر است.

هنوز معلوم نیست چرا عدد ۸ در این بنا زیاد استفاده شده، زیرا که این عدد مانند اعداد ۷ و ۱۲ مقدس به شمار نمی آید. با این حال برخی از مورخان  امکان ساختن ساعت آفتابی را دلیل این کار اعلام می دانند و عده ای  دیگر این را دلیلی برای  ایجاد استحکام  بنا می دانند از سوی دیگر عده ای می گویند که این بنا با الهام گرفتن از هشت درِ بهشت به صورت هشت ضلعی ساخته شده است.

گنبد سلطانیه در تعداد پله ها نیز از اصول اسلامی تبعیت کرده و تعداد ۱۱۰ پله دارد که در حروف ابجد با نام علی (ع) مترادف می گردد.

مصالح مورد استفاده در بدنه اصلی گنبد و تمام ساختمان آن فقط از آجر است و تنها در قسمت گنبد روکشی از کاشی‌های فیروزه‌ای و لاجوردی دیده می شود که به شیوه معرق‌کاری به کار رفته اند. ملات مورد استفاد در بنا نیز مخلوطی از گچ و مقدار کمی آهک می باشد.

 براساس روایات از مورخان ،عده ای نیز بر این باورند که در ساخت گنبد سلطانیه از طرح آرامگاه غازان خان ( مشهورترین و مقتدرترین پادشاه ایلخانی ) که کپی برداری شده از بنای آرامگاه سلطان سنجر است، الگوبرداری شده است. البته باید به این تفاوت نیز  توجه داشت که زیر ساخت آن‌ آرامگاه ها به شکل مربع هستند در حالی که گنبد سلطانیه به صورت هشت‌ضلعی می باشد.

به طور کلی معماری این مکان تاریخی را  می توان به سه بخش اصلی جهت مطالعه تقسیم کرد

اولین بخش تربت خانه

در قسمت ضلع جنوبی بنا، بخشی قرار دارد که به تربت خانه مشهور است و حدود ۱۷ متر طول، حدود ۸ متر عرض و ۱۶ متر بلندی دارد.

پادشاه الجایتو پس از آنکه از انتقال جسد علی (ع) و فرزند بزرگوار ایشان نا امید گردید دستو داد تا از خاک نجف و کربلا به سلطانیه انتقال دهند و در ساخت قسمتی از بنا از آنها استفاده کنند. تا بتواند این مکان را با خاک تربت ،متبرک کند،روی دیوارهای محراب روبروی درب با استفاده از تربت امام حسین (ع) سوره الملک با دو خط ثلث و کوفی نوشته شده است و بی شک  همین دلیل باعث شده تااین قسمت به تربت خانه معروف شود

کاشی‌های طلایی رنگ و منقوش و هشت گوش این قسمت  از بنا و زیبایی های آن از لحاظ هنر کاشی پزی شگفت انگیز، خارق العاده و بی نظیر است. این مکان تزئین دیگری هم دارد به نام ازاره ،وآن  روکشِ حفاظتیِ است که به دیوار و حاشیه ی تزیینی اتاق گفته میشود،وتقریباً از کف اتاق تا ارتفاع یک متری را پوشش می دهد

بخش دوم سردابه

سردابه به عنوان یکی از فضاهای کناری گنبد اطلاق میشود که از نظر مکان در ضلع جنوبی، و زیر تربت خانه قرار گرفته  ،عده ای بر این باورند که پیش از ساخت گنبد ، این مکان ساخته شده بوده. ایلخانیان به رسم گذشتگان خود و به پیروی از اعتقادات و آیین نیاکانشان ، مردگان خود را در گورهای سردابه ای در زیر زمین دفن می کردند و اسباب و زیور آلاتی را به تناسب جایگاه اجتماعی فرد، در کنار شخص قرار داده میشده

پس باید گفت ،سردابه محل دفن پادشاهان و مقام داران در آن زمان بوده است. محل وارد شدن به این قسمت ارتفاع کمی دارد وعلتش این است  که به هنگام ورودهمگان  مجبور به خم کردن سر شوند و به مردگان احترام بگذارند

این بخش از طریق ایوان جنوبی تربت خانه مورد بازدید عموم قرار میگیرد، در وسط سردابه محل قبر قرار دارد و در طرفین آن دو فضای کوچک دیده می شود. با وجود اینکه کاووش های به عمل آمده در این محل، وجود هیچ گونه قبری را در سرداب نشان ندادند اما مورخین و برخی از محققین همچنان بر این باورند که سلطان محمد خدابنده در همین سرداب دفن گردیده است.

بخش سوم گنبد خانه

ارتفاع گنبد حدود ۵۰ متر و قطر دهانه ی مرکزی آن ۲۵.۵ متر است. این گنبد اولین نمونه موجود از گنبد دو پوسته (دوجداره) در جهان است که ۱۶۰ سانتی‌متر پهنا دارد و فضای خالی بین دو پوسته ۶۰ سانتی‌متر می باشد. دو جداره بودن گنبدبسیار هوشمندانه بوده ومی توان اقرار کرد که ایستایی این گنبد  ربط زیادی به این نحوه ساخت وساز دارد تا با ایجاد فضایی توخالی، بنا را در مقابل زلزله مقاوم نگه دارد

در فضای گنبدخانه، ۸ جرز (دیوار) سنگین با عرض ۷۸/۶ متر قرار دارد که باعث انتقال وزن گنبد به پایه ها می شود. سطح مقطع هر کدام از این جرزها حداقل ۵۰ متر مربع می باشد و وزنی معادل ۲۰۰ تن را تحمل می کند

حرکت دربناهای تاریخی مهم در دو جهت افقی و عمودی دیده می شود.این محل نیز مانند بسیاری از بناهای دیگر،دارای منارهایی است که حرکت عمودی را به نمایش می گذارند

حرکت افقی در این بنا در چهار سطح می باشد که ارتباط آنها توسط مناره ها برقرار می گردد. این ۴ سطح عبارتند از:

اول در قسمت همکف و جایی که برای مدفن امامان شیعه،  فضای بسیار وسیعی در نظر گرفته شده که احتمالا برای طواف و اجرای مراسم خاص مذهبی استفاده می شده.

 سطح دوم (واقع در طبقه اول) در ارتفاع ۹.۴۰ متری از کف ساختمان قرار دارد. در این بخش ایوانی سرپوشیده قرار گرفته و  به احتمال زیاد خانمها جهت دیدن مراسم مذهبی در آن محل می نشسته اند

سطح سوم (واقع در طبقه دوم) در ارتفاع ۲۷.۸۰ متر از کف بنا قرار دارد و ایوان هایی شبیه به طبقه اول را دربر می گیرد که بر روی قسمت خارجی بنا ایجاد شده و دور نمایی رو به دشت اطراف محل  داشته است. کاشی‌کاری، مقرنس، تسمه‌کشی، گچ‌کاری ودسیگر هنرهای معماری تلفیق‌ی از آجر و کاشی به همراه کتیبه‌هایی بی نظیر ،شکوه  خاصی به ایوان ها داده اند و فضای ۸ ایوان امکان تماشای چشم اندازی رویایی را به وجود می آورد.

این ایوان ها  محل اجتماع علما و طلاب علوم دینی بوده است که در دوران صفویه به اتاق تبدیل شده و برای اقامت طلاب مورد استفاده قرار می گرفته است دیوارهای این اتاق ها در تعمیرات اساسی گنبد سلطانیه ویران  شده اند تامانع از سنگین شدن اسکلت بنا بشوند و گنبد به شکل اولیه خود بازگردد.

 سطح چهارم پشت بام بنا است که فضای مناسب آن، باعث راحتی در حرکت آزاد  اطراف گنبد را ممکن می کند و برای تعمیر گنبد یا ریختن برف از آن استفاده می شده است

تزیینات این مکان اولین  چیزی است که در گنبد سلطانیه جلب توجه می کند و حکاکی از این مسئله است که  توجه به هنر و مفهوم به کار گیری عناصر مختلف در این بنا بخوبی مد نظر قرار گرفته است، بد نیست بدانید که هنرمندان سه سال وقت خود را صرف مزین نمودن این بنا نموده اند تا شاهکاری کم نظیر در این گنبد بیافرینند.

در این بنا سعی شده است تا با استفاده از خطوط تزیینی سه مفهوم مهم به بیننده القا شود: کلمات الله به عنوان علت غایی جهان هستی، محمد به عنوان بنیانگذار مکتب و علی به عنوان مظهر حکومت عدل الهی.

 بر روی دیواره های ایوان های داخلی به کلمات الله، محمد و علی متبرک شده است که به خط بنایی و با ترکیب کاشی آبی و آجر ترسیم شده است. نقش بعضی از شعار های اسلامی همچون " لا اله الا الله - سبحان الله " نیز به چشم می خورد که به خط بنائی نوشته شده اند

در ابتدا تزیینات بر روی آجر و کاشی انجام شده است و آنها منقوش شده اند  به عبارات اسلامی و نام پادشاه ، اما پس از مدتی سلطان محمد خدابنده به دلیلی نامعلوم دستور پوشانیدن تزئینات کاشی را با گچ می دهد و مجددا روی گچ ها با همان عبارات و اسامی تزئین میشود، به همین دلیل گفته می شود که در بنای گنبد سلطانیه دو دوره تزیینات شامل آجر و کاشی و گچ وجود دارد.

از لحاظ رنگ آمیزی ،رنگ آبی مهم ترین رنگ در تزیینات این محل است ،وبه نظر می آید، تنها رنگ مورد توجه هنرمندان بوده است اما به دلیل نبود امکانات و روش های تکنیکی برای ایجاد رنگ ها، رنگ های متنوعی از آبی سیر تا آبی آسمانی و حتی سبز پررنگ مایل به آبی نیز  در گنبد دیده میشود که به صورت کلی رنگِ فیروزه ایِ بسیار زیبایی را در خارج و داخل گنبد به چشمان بیننده القا میکند

در این بنا مشبک های چوبی نیز وجود دارند که از چوب درخت ساج ساخته شده اند. این چوب به دستور سلطان از هند و لبنان به اینجا آورده شد و پیش از به کار گرفتن آنها در ساختمان، در آب نمک خیسانده شدند تا از آسیب موریانه ها جلوگیری نمایند. گفته می شود که این چوب در ساخت کشتی نوح نیز استفاده شده است

کتیبه های آیات قرآن در جای جای بنا به چشم می خورند و کلیه ی دیوارهای آن را متبرک کرده است. دور تا دور طبقه ی همکف سوره ی فتح دیده می شود. بالای درب اصلی ورودی به آرامگاه در قسمت شرقی بنا،  آیات آیت الکرسی به خط خوش نوشته شده است و داخل ایوان طبقه ی اول نیز سوره اخلاص (توحید) دیده میشود بدنه ها، میزبان آیات سوره های الانبیاء، المومنون و الملک هستند و کلیه دیوارهای طبقه ی اول و دوم کتیبه هایی با نام محمد و علی را با افتخار بر روی سینه نصب کرده اند

بنای گنبد سلطانیه به طور کلی هشت درب، هشت ایوان و هشت منار قرینه را در بر می گرفته است. بر روی هر یک از منار ها یک موذن استقرار می یافته که امروزه در بنا یی چنین مسئله ای دیده نمی شود، این مکانها  به خاطر پخش صدای اذان و خبر به طور یکنواخت در تمام شهر تعبیه شده بودند چرا که در صورت بودن تنها یک موذنه، وجودگنبد بزرگ مانع از رسیدن صدا به کل شهر می شده است

در عین حال وجود هشت منار قرینه موجب مهار نمودن نیروی رانشی گنبد به سمت خارج می شده و استحکام آن را دو چندان می کرده. همچنین برخی معتقدند که این منارها نقش فدایی ساختمان را بازی می کرده اند تا به هنگام وقوع زلزله فرو بریزند و مانع آسیب به بنای اصلی شوند.

در زمانهای گذشته ،تشخیص زمان برای مسلمانان از اهمیت خاصی برخوردار بود و نقشی مهمی را در انجام مراسم مذهبی آنان به عهده داشته. به همین علت یک ساعت آفتابی در اسکلت این بنا قرار گرفت تا ساکنان شهر با کمترین خطا در تشخیص زمان بتوانند اوقات شرعی را متوجه شوند. طرز کار این ساعت نیز به این صورت بوده که اگر نور از سوراخ گنبد اصلی بتابد نشان دهنده زمان اذان ظهر می باشد. نوری که از پنجره های بزرگ می تابد کار عقربه بزرگ ساعت را انجام می داده و نور پنجره های کوچک حدود دقیقه را برای ایشان معلوم می کرده است. به هنگام شب نیز ستاره هایی که از این پنجره ها دیده می شدند در تشخیص زمان کمک می نمودند.

این گنبد خارق العاده، حدود نیم متر، پی دارد و هرچه بالاتر می رویم در نتیجه ی کاهش وزن و فشار وارده بر دیوارها، فرورفتگی ها و فضاهای خالی بیشتر  می شود. طبقات فشرده شن و ماسه به عمق ۸ تا ۱۰ متر، زمین این ساختمان را تشکیل داده اند. پی این ساختمان به حدی مستحکم است که این بنای ۱۶۰۰ تنی در طی ۷۰۰ سال تنها ۸ سانتی متر نشست داشته و ۳۳ زلزله را از سر گذرانده است

در گذشته، گنبد، ساختمان های اطراف و ارگ سلطنتی، حصاری با ۱۶ برج و بارو و خندقی برای جلوگیری از ورود دشمنان  داشته است که همگی آنها به همراه بخشی از کتیبه ها به دستور میرانشاه (پسر سوم تیمور لنگ) از بین رفته اند

دورتادور گنبد مکان هایی به عنوان مناطق عام المنفعه یا ابواب البر ساخته بودند که اکنون به صورت کامل از بین رفته اند و اثری از آنها دیده نمی شود.

در قسمت جنوبی گنبد نیز آثاری از ساختمان مسجد دیده می شود که محراب آن مزین به حاشیه گچبری می باشد. این آثار نشان می دهد که علاوه بر محل آرامگاه اصلی که بنای معظم و عالی دیگری نیز در جنب آرامگاه بوده است که متاسفانه تنها بقایای بسیار کمی از آنها باقیست

برای استفاده بهینه از فضای این بنا، موزه ی کوچکی در پایین سردر ورودی به مجموعه ی گنبد سلطانیه ساخته شده است و در آن تعدادی عکس و مقداری از اشیاء باقیمانده از دوران های گذشته و آثار کشف شده در منطقه سلطانیه در معرض دید عموم قرار گرفته است

گنبد سلطانیه به عنوان یک اثر منحصر به فرد، در تاریخ ۱۵ دی سال ۱۳۱۰ با شماره ۱۶۶ در فهرست آثار ملی ایران قرا گرفت.

نام این بنا از ۲۴ تیرماه ۱۳۸۴ به عنوان هفتمین اثر ماندگار ایرانی در فهرست جهانی یونسکو ثبت شده است.

این بنای ارزشمند به مدت ۲۵ سال به حال خود رها شده بود تا اینکه در سال ۱۳۴۸ مرمت آن توسط یک گروه ایتالیایی آغاز شد و تا سال ۱۳۵۷  نیز این روند ادامه داشت، کارشناسان معماری ،از عملیات مرمت این بنا به عنوان یكی از ظریف ترین و پیچیده ترین كارهای مرمتی در نوع خود نام می برند، که تا به امروز نیز همچنان ادامه دارد.

این بنا با قدمت بیش از ۷۰۰ سال به شدت نیاز به مراقبت و حفظ و نگهداری دارد تا آیندگان نیز بتوانند شکوه معماری گذشته گان را دریابند،به امید روزی که آثار باستانی کشور مان به جایگاه اصلی خود در نگهداری وعزم ملی در مرمت وبازساز یشان برگردند


نظرات شما

تا این لحظه نظری ثبت نشده، شما اولین نفری باشید که نظر خود را ثبت می کنید



پیشنهاد می‌کنیم با ما همراه باشید در

پیشنهاد سفر

ناشناخته‌هایی که شما معرفی کرده‌اید

معرفی باشما



ثبت نام
به جمع ما در گزمک بپیوندید

تا حالا عضو گزمک نشده اید ؟ اطلاعات خود را وارد کنید .