تخت سلیمان: افسانه ای بی نظیر از گنجینه های مدفون

نویسنده : پریسا ساعدی     نوشته شده در : 27 مرداد 1396     بازدید : 521

عزم سفر کرده ایم به غرب کشور، دیار دلیران ،آذربایجان غربی وشهرستان تکاب، به دریاچه‌ای سرشار از گنجهای مدفون در دل آبی دریاچه ای ،بی تلاطم وآرام،واقع در زیر پای «تخت سلیمان»،این مجموعه تاریخی در ۴۲ کیلومتری شمال شرقی شهر تکاب قرار گرفته ،با مناظری بدیع وآب وهوایی در نهایت پاکی واعتدال دریاچه ای که هرچنددر ظاهر بسیار زیبا و آرام به نظر میرسد، اما‌با بیرحمی تمام، هر جنبنده‌ای را به درون خود میکشد ، تا جایی‌ که در بازدید از این مکان متوجه تابلو‌های متعددی می‌شوید که علایم هشدار دهنده «شنا ممنوع» را در ‌این دریاچه نشان می‌دهند، زیرا شنا در این دریاچه حتما منجر به مرگ خواهد شد.دریاچه‌ای مرموز که گاه دیدن از آن شما را در هاله ای از وهم وترس قرار می دهد،هراسی دلنشین برای پی بردن به رمز وراز این منطقه ،دعوتتان میکنیم به این مکان دیدنی با رعایت احتیاط ،تا زیبایی سفر را با خاطره ای خوش به پایان ببرید ،با ما همراه شوید

باروبندیل سفر را میبندیم تا این بار میهمان غرب کشور باشیم ،بنا داریم میهمان مردم دلیر  آذربایجان غربی باشیم ،به استانی ییلاقی با آب وهوایی بهاری در تابستان وگاهی بسیار سرد در فصل دل انگیز زمستان ،شهر تکاب واقع در این استان میزبان یکی از آثار دیدنی بسیار مرموز وپر حاشیه در قصه وافسانه های حکایت شده در بین مردم این شهر  شده است  ،مجموعه فرهنگی تاریخی تخت سلیمان تکاب به عنوان یکی از مهمترین و مشهورترین اثر تاریخ تمدن ایران و جهان یکی از چهار اثر ملی ثبت شده کشور در فهرست آثار تاریخی جهان است که هر ساله هزاران بازدیدکننده داخلی و خارجی به خود جذب می نماید

این مکان به عنوان یکی از با ارزش ترین بناهای تاریخی ایران زمین در ۴۲ کیلومتری شمال شرقی تکاب در استان فرهنگیآذربایجان واقع شده است البته  برای دیداراز این  مجموعه  تاریخی از طریق تهران می‌توانید مسیر جاده زنجان را در پیش بگیرید، این محل زیبادر ۴۰ کیلومتری شهر زنجان، سمت چپ جاده ی ورودی شهر سلطانیه قرار دارد.

بت نگاهی به غرب این مکان ،روستای احمد آباد سفلی با چشمه‌های آب گرم و زندان سلیمان در تیررس نگاهتان قرار میگیرد، بهتراست از فرصت استفاده کنیم وتوضیحی اندک در باب زندان سلیمان داشته باشیم ،این مکان تاریخی نیز که تپه‌ای است به ارتفای یکصد متر از سطح زمین و مخروطی شکل ،که درزمان ساسانیان محل قربانی کردن  یا نیایش موبدان زرتشتی بوده است ،باید در نظر داشت بقایای بناهای دور مخروط زندان سلیمان، نشان دهنده اهمیت این محل مقدس برای زرتشیان را کاملا نمایان میکند

موبدان وبزرگان پس از نیایش در محل، حیوان در نظر گرفته شده را برای قربانی به جایگاه می‌بردند تا نذر آتشکده کنند، احتمالا دو هزار سال پیش مخروطی که امروز خالی از آب است و در دهانه این تپه قرار گرفته ، پر از آب بوده است،زیرا به نظر میرسد بقایای آب انبارهای اطراف  این مخروط نشاندهنده غیر قابل شرب بودن آب این قسمت و دریاچه درون آن است.

به مرور زمان و بر اثر زیاد شدن رسوبات  و با فرو ریختن دهانه این مخروط، چشمه‌های موجود در این دریاچه که در عمق ۱۰۰ متری قرار داشته‌اند بسته شده و مخروط کم کم به خشکی گذاشته است، آب موجود در دریاچه تخت سلیمان و زندان سلیمان به هیچ وجه قابل آشامیدن نیست و از آن فقط  برای کشاورزی و به راه انداختن آسیاب‌های آبی جهت آرد کردن غلات استفاده میشده است

معبد آناهیتا در شمال شرقی دریاچه نیز دارای اهمیت ویژه ای در این مجموعه است، چون آناهیتا، الهه آب، مورد احترام ایرانیان باستان بوده و  بی گمان برای احداث چنین معبدی باید دلیل خاصی وجود داشته باشد، بین دو قله کوه در اطراف معبد، دریاچه‌ ای بوجود می آمده که بیشتر در فصل بارش  از آب برفهای ذوب شده بوجود می آمده و پایین‌تر نیز چشمه‌ ای وجود دارد که می تواند علت اصلی بودن معبد آناهیتا در این مکان باشد

این چشمه پر برکت، آب آشامیدنی موبدان زرتشتی را تامین می‌کرده ،والبته باید گفت نام کوه از نام ملکه صبا، همسر حضرت سلیمان اقتباس شده است، اما در شمال دریاچه تخت سلیمان، آتشکده آذرگشسب قرار دارد که مهمترین اثر تاریخی این در مجموعه می باشد ، در جلوی‌ آن، حیاط شمالی آتشکده و در شرق آن محل آتش مقدس است و در سمت شرق آتشکده تالاری ستون داری قرار گرفته است

اثر تاریخی تخت سلیمانِ تکاب منطقه ای  است به مساحت ۱۲۴ هزارمتر مربع که در دوران های  کهن ایران زمین ، محل سکونت مادها، اشکانیان، ساسانیان و مغولها بوده و با استناد به متون موثق می توان گفت اینجا محل تولد زرتشت پیامبر است ،در این مجموعه تاریخی علاوه بر بقایای آتشکده آذرگشسب شامل کوه زندان سلیمان، آبگرم تخت سلیمان و قلعه بلقیس نیز می باشد

در زمان حکومت ساسانیان مردم ایران، سه آتشگاه بزرگ و برجسته داشتند، نام آتش‌هایی که در این آتشگاه‌ها نگهداری می‌شد یکی "برزین مهر" به معنای آتش عشق والا و ویژه برزیگران بود که در نزدیکی نیشابور خراسان جای داشت، دیگری "فربغ" بوده، به معنای آتش فر ایزدی که در کاریان فارس قرارداشته و ویژه موبدان و بزرگان دین زرتشت بوده و سومی "گشسب" نام داشته که در شهرتکاب  واقع در استان آذربایجان غربی وجود داشته است

آتشگاه آذرگشسب ویژه ارتشیان بود و در شهر و محلی بنام شیز یا گَنجک بر روی کوه اسنوند قرار داشت، آذرگشسب به معنای آتش اسب نر است، براساس افسانه‌های ایرانی این آتشگاه به این علت این گونه نامیده شده است که کیخسرو به هنگام باز کردن بهمن دژ در نیمروز با تیرگی شبانه که دیوان با جادوی خود پدید آورده بودند روبرو شد.

در آن حال آتشی بر یال اسب وی فرود آمده و جهان را سراسر روشن کرده است

کیخسرو پادشاه وقت،بعداز پیروزی و باز کردن دروازه بهمن دژ به خاطراین همیاری وکمک اهورایی، آتشی را که برای او فرستاده شده بود را در آن محل مستقر کردو آن را  آتش اسب نر نامگذاری کردرا آنجا بنشاند و اینک آن آتش ومحل استقرارش تخت سلیمان نام گرفته است

این مجموعه باستانی  قبل از اسلام به عنوان بزرگترین مرکز آموزشی، مذهبی، اجتماعی و عبادتگاه ایرانیان به شمار می رفته است، اما در سال ۶۲۴ میلادی و در حمله هراکلیوس، امپراطور رومیان به ایران ویران شد

وجود سنگ های تراشدار در ساختمان این بنا و آجرهای بزرگی که در بدنه آن بکار رفته است  و همچنین واقع شدن دریاچه ای مرموز و همیشه جوشان با عمق ۱۱۲متر در وسط این مجموعه ترکیبی بی نظیر  و خاص به این مکان تاریخی بخشیده است، درجه حرارت آب این دریاچه در تمام فصول بدون تغییر است ،وعموماً در حدود ۲۱درجه می باشد، و همین مسئله ما را به این حقیقت میرساند  که آب آن از سفره ای زیر زمینی در عمق بسیار زیاد نشات میگیرد

این مکان تاریخی در زمان ایلخانیان و در دوره حکمرانی آقاخان در قرن هفتم هجری به عنوان تفرجگاه تابستانی مورد استفاده قرار می گرفته و این حکمران مغول با  بنا کردن قسمتهای مختلفی همچون سالن شورا، ایوان شرقی و ساختمانهای هشت و ۱۲ ضلعی سعی داشته تا جان تازه ای به مجموعه تاریخی تخت سلیمان تکاب ببخشد

بر اثر حفاری در این منطقه بناهایی مربوط به دوره‌ های اشکانیان و ساسانی و ایلخانان مغول  به دست آمده است. مهم‌ترین آثاریکه از آن دوران به جا مانده، آتشکده و تالارهای دوره ساسانی است.

باید توجه داشت که این میراث جهانی، در نزدیکی شهر تکاب ،شامل نشانه هایی از بقایای استقرار انسان از هزاره اول قبل از میلاد تا قرن ۱۱ هجری بوده است و دیدار از این منطقه به گونه ای، پنج دوره تاریخ تمدن بشر را برای محققان به نمایش می گذارد،‌ذکر این مطلب حائز اهمیت است که تخت سلیمان تکاب به عنوان یکی ازبارزترین و مشهورترین مراکز تاریخ تمدن ایران و جهان، یکی از ۹ اثر ملی ثبت شده کشور ایران،در فهرست آثار تاریخی جهان است.

، خوب است بدانید که تاریخ این مجموعه با تاریخ ایرانیان، ایتالیایی ها، یهود، مسیحیان و مغول ارتباطی بسیار قوی دارد.

چشمه تخت سلیمان هزاران سال پیش از دل زمین جوشید و به تدریج بر اثر لعابهای حاصل از ترکیبات موجود در آب، لبه بیرونی چشمه رسوب بسته و بالا آمده است. این روند هزاران سال ادامه یافته و همین روندسبب شده که آب، چشمه گلدانی در اطراف خودش بسازد، به گونه ای که در حال حاضر ارتفاع تپه ای که حاصل از پیسروی این رسوبگذاریست  و همچنین عمق دریاچه حاصل از جوشش آب چشمه، به حدود ۶۲متر می رسد.

با توجه به اینکه ارتفاع رسوب دور دریاچه از دوره ساسانی تاکنون، یعنی در طول ۱۴۰۰ سال گذشته فقط حدود ۱۲ متر افزایش یافته،با یک تقریب سرانگشتی  می توان گفت: به ارتفاع گلدان دریاچه تقریبا در هر سال چیزی کمتر از ۹میلیمتر افزوده شده است.

از دیگر نقاط دیدنی در این مکان میتوان به تخت بلقیس اشاره داشت ،کوه بلقیس،محلی است که تخت بلقیس در آن نقطه قرار داشته و برج دیده بانی اثر باستانی تخت سلیمان می باشد

این کوه در ۸کیلومتری شمال شرقی تخت سلیمان واقع شده ،با دو قله بلند به ارتفاع ۳۲۰۰  و ۳۶۵۵ متر که در  سلسله کوههای شرق دریاچه ارومیه قرار دارد،باید توجه داشت،در  روی قله جنوبی ، استحکامات و قلعه تخت بلقیس قرار گرفته است

بنای این قلعه کاملا دایره ای ساخته شده، وبطور کلی مصالح بکار رفته در آن سنگ است . بنابراین دور از ذهن نیست  که  این بنا به عنوان برج دیده بانی مورد  استفاده قرار می گرفته است. بین دو قله کوه ،دریاچه ای رویایی وزلال واقع شده، که از ذوب شدن برف کوه‌ها بوجود آمده است و در بیشتر ماههای سال دیدنی وچشم نواز است، هر چند در سالهای اخیر به جهت کمی بارش،عموماً در تابستانها آب دریاچه خشک می شود.

 

این محل در سال ۱۹۵۹ بوسیله" فون دراوستن "مورد بررسی قرار گرفته وبعد از این تحقیق هر سال توسط هیئت باستان‌شناسی بازدید میشود،البته این مکان در سالهای۱۹۶۶ و ۱۹۶۹ به وسیله دو محقق خارجی دیگر به نامهای " دیتریش"و" هوف "تحت بررسی بررسی و تحقیق قرار گرفته اند

حصاری که  این بناها را احاطه کرده،در فضاییبا ابعاد حدودی ۵۰ در ۶۰ متر قرار گرفته که به صورت پلکانی طراحی شده و با ارتفاع زیادی ادامه یافته . در داخل این حصار ساختمانی تقریبا مربع شکل با ایوانی در جلو را خواهید دید

 در جلو بنا یک تراس چند طبقه تعبیه شده که دارای اتاقهایی است که بصورت پناهگاه مورد استفاده قرار میگرفته است  این اتاقها دارای  سقفی گنبدی می باشند.

در ارتفاع۶۵ متری از این کوه دیواری شبیه کمربند بعد از حفاریها مشاهده میشود، که طول این دیوار در حدود ۸۰۰متر است، در این مکان آثار و بقایای ساختمان هایی دیده میشود  که تمام آنها از سنگ ساخته شده اند و این محل با  دروازه ورودی قلعه که در سمت جنوب کوه در کنار جاده قرار دارد با پله هایی بسیار پهن واز جنس سنگ واقع شده اند  که بسیار جالب توجه ودر خور ستایش است

ارتفاع هر کدام  از این پله ها به طور متوسط حدود ۴۰سانتیمتر است، هنگام خاکبرداری از قسمت شرقی این کوه تعداد سه عدد لوله سفالی و نسبتا طویل کشف شده که مسئولیت هدایت آب را به زمین های اطراف بر عهده داشته است و این خود سندی است بر این مدعا که در زمانهای دور در این محل دریاچه ای بوده است مانند دریاچه تخت سلیمان که به مرور زمان خشک شده ، درازای هر یک از این لوله های سفالی  به ۳۵تا ۴۰ سانتیمتر می رسد.

فصل چهارم

آتشکده

یکی دیگر از قسمتهای این مجموعه باستانی،آتشکده آذرگشنسب می باشد؛این آتشکده  نمادی از وحدت در ایران باستان را به نمایش می گذارد

آتشکده های ساسانی  مثل معابد یونانی یا رومی  حالتی مقدس وتعصب گونه را برای مردمشان  نداشته اند ،آنها در مفهوم ایران باستان «آیدنه» یعنی محل پرستش هستند و می تواننددر ظاهر  به شکلهای کاملا متفاوتی مثلاًاز چهار طاقی های ساده تا آتشکده هایی با فضاهایی عجیب وغریب بنا شده باشند.

 آذر گشنسب، نماد وحدت سرزمین ایران بوده و از آتشکده های بزرگ وبسیار معروف است، این آتشکده دارای اتاق های زیادی می باشد،البته  وسط بنای این آتشکده معمولا یک اتاق مربع به شکل یک چار طاقی با محرابی از آ تش قرار گرفته است

دومین اتاق در این آتشکده که  ( یز شن ـ گاه ) نامیده میشود محل نگهداری آتش بوده  که شعله های آتش را بصورت برای زمانهایی که مورد استفاده بوده شعله ور نگه می داشته. حیاطها، باغها، انبارها، سکونتگاههای موبدان و اتاقهای خزانه از دیگر اجزای   مقدس در داخل آتشکده هستند، جایگاه مقدس آتش در این مکان ،بیشتر از آجر ساخته شده است.

بخش مرکزی از یک اتاق مربع  با  سقفی گنبدی ساخته شده که در هر ضلع اتاق یک طاق عریض تعبیه شده است  و به همین دلیل  نیز چها طاقی نامیده میشوند

. در اطراف این اتاق  یک دالان بصورت ممتد قرار دارد که در زمان خود به وسیله نرده هایی باریک از اتاق مرکزی جدا میشده است

این اتاق محلی بوده برای مراسم نیایش ، یک گود چهار گوش که در کف آن از هشت ردیف آجر تشکیل شده است و در آن آتشدان مستقر میشده وچهار سکو در کنار آن قرار داشته  باحفره هایی که برای  نوشابه های که  در این مراسم  نوشیده می شده در نظر گرفته شده است.

معبد آناهیتا

معبد آناهیتا که معبد ستایش آب است، شباهت فراوانی داردبه معبد آناهیتا در نیشابور والبته کاخ و تالار شاهی این مکان  نیز به ایوان مداین بسیار شبیه است  ولی کوچکتر از آن است.

با توجه به متون تاریخی  انداختن اشیاء قیمتی در دریاچه تخت سیلمان، به دوران کورش کبیر، پادشاه هخامنشی باز می گردد. طبق این گزارش در سال ۵۴۷ قبل از میلاد، کورش بعد از اینکه بر کروسوس پادشاه لیدیه غالب شد، شاه شکست خورده را به ایران آورد و در مکانی به نام "بارن"، در نزدیک همدان کنونی اسکان دادو خزانه اشیاء قیمتی او را به عنوان نذر در آب دریاچه مقدس انداخت.

کروسوس، پادشاه کشور لیدی، در تاریخ  به ثروتمند بودن معروف است ،او اولین پادشاهی است که به ضرب سکه همت گماشت، ثروت او به اندازه ای بود که هنوز هم اروپاییان اشخاص بسیار پولدار را به کروسوس تشبیه می کنند.

 اگر که افسانه نذر کورش کبیر واقعیت داشته باشد، با توجه به اینکه در هیچ دوره ای از تاریخ امکان دسترسی به عمق این دریاچه وجود نداشته، می توان امیدوار بود که این محل گنجهای نفیسی وجود داشته باشد

در دوره ساسانی نیز لااقل، یک بار قلعه تخت سلیمان به وسیله نیروهای روم شرقی به اشغال درآمده است بر طبق این گزارش در جریان جنگ های خسروپرویز با "هراکلیوس"، پادشاه روم، این قلعه به تصرف نیروهای رومی درمی آید  ،به نظر میرسد که موبدان آتشکده پیش از تصرف قلعه به وسیله نیروهای متجاوز، نذورات و گنج های موجود در آن را به داخل آب انداخته باشند.


نظرات شما

تا این لحظه نظری ثبت نشده، شما اولین نفری باشید که نظر خود را ثبت می کنید



پیشنهاد می‌کنیم با ما همراه باشید در

پیشنهاد سفر

ناشناخته‌هایی که شما معرفی کرده‌اید

معرفی باشما



ثبت نام
به جمع ما در گزمک بپیوندید

تا حالا عضو گزمک نشده اید ؟ اطلاعات خود را وارد کنید .